Tại sao không?

Ngày này năm ấy, 2004, sau 6 tháng thất nghiệp và đi chơi cho thoả chí tang bồng, Tony đã mất ngủ một đêm. Và sáng hôm sau, hãng Phượng Tím ra đời.

Nếu bạn học các ngành kỹ thuật, hãy mất ngủ đêm nay và ngày mai, có một cơ sở sản xuất nho nhỏ mang tên bạn. Bạn học cơ khí, hãy sản xuất bù lông ốc vít. Bạn học dệt may, một nhà may ra đời. Bạn học điện tử, một đồ chơi cho trẻ em phát ra tiếng nhạc made in Vietnam... 

Tại sao không?

Chuyện cái cối xay

Tony thích dùng hàng hóa có nguồn gốc từ nông sản Việt, như uống nước trái cây của Le Fruit, và mới ăn thử Chocolate Vietnam do 2 bạn Tây ba lô sản xuất, thấy ngon muốn khóc. 

Trong 1 lần du lịch sang nước ta, 2 cậu phát hiện ra Việt Nam trồng được cây ca-cao. Khác với cà phê có thể tự rang, tự xay để uống, thì từ hạt cacao, để làm thành sô-cô-la là quá trình hết sức phức tạp, phải ủ lên men mất mấy tháng, nên người trồng chẳng có giải pháp nào khác ngoài việc bán nguyên liệu thô. Thế rồi 2 cậu Tây quyết định ở lại, mày mò chế biến sô-cô-la thủ công như ở châu Âu thế kỷ trước. Và đặt tên theo vùng trồng, như Bến Tre hay Lâm Đồng….với hàm lượng cacao tinh chất gấp mấy lần loại sô-cô-la cao cấp nhất trên thị trường. Giờ thành công lắm, xuất khẩu đi nhiều nước. 

Và các bạn trẻ, nếu thất nghiệp, nghiên cứu sản xuất cái này xem sao. Thị trường mênh mông, mấy nước xứ lạnh như Hàn, Nhật, Âu, Mỹ….trồng đâu có được, mà họ ăn uống sô-cô-la kinh lắm. Riêng bán cho Trung Quốc thôi thì nông dân mình trồng trối chết cũng không đáp ứng đủ nhu cầu nữa.

Bạn trẻ, hãy lao vào làm đi, đừng ngồi ôm cái Iphone lap-top thở dài. Hạc ngành gì không quan trọng, ngành đào tạo gì kệ mẹ nó, xin việc đúng ngành không được thì cứ đi làm theo đam mê của mình, chờ đợi thì đến bao giờ. Nghề chọn người. Thất nghiệp là do mình dở, chứ hận chi cha mẹ, hận chi thầy cô, hận chi cái trường. Mình chăm chỉ hạc hành, ngoại ngữ tốt, văn hóa sâu, mọi kỹ năng mềm đều thành thạo, tính tình vui vẻ nhân văn…thì mắc mớ gì không có việc. 

Có bạn ngồi đọc những bài như vậy và tặc lưỡi, giá như, giá như, rồi nhắn tin “ dượng ơi, dượng đã ở đâu trong suốt 4 năm con học đại học?”. Có bạn đọc được mấy bài truyền cảm hứng, thì cũng háo hức, nhưng được mấy phút thì hết. Dẹp bỏ mọi tư tưởng bó hẹp, hãy mạnh dạn bung ra các tỉnh xa xôi mà làm giàu. Có 2 người bạn của Tony, một tốt nghiệp ngoại thương, một tốt nghiệp kinh tế quốc dân, từng nói là “ bọn tôi chỉ ở Hà Nội, hoặc cùng lắm là vào Phú Mỹ Hưng, chứ các vùng khác không sống được”. Sau đó năm 2007 sạt nghiệp vì chứng khoán, chạy ăn từng bữa. Nghe lời Tony, vượt qua tự kiêu hãnh gì đó không rõ của người thủ đô, 1 bạn về Cà Mau, xin vào phòng xuất khẩu một công ty thủy sản, 1 bạn về Lâm Hà ( Lâm Đồng), xin vào làm kế toán cho 1 nông trường cà phê. Lúc ra đi, bạn bè họp ở cà phê Hàng Mành trề môi khinh bỉ, nói phải đi tha hương cầu thực à, nhục nhỉ. Mới có 7 năm thôi, dù cực khổ vất vả chút, nhưng chăm chỉ và có đầu óc nên 2 bạn ấy tích lũy mua đất nuôi tôm, trồng bơ, …..thành những nông trường lớn, sản xuất xuất khẩu. Có tiền rồi, cứ rảnh là thay đồ đi Mỹ chơi. Hôm bữa nhận thiệp mời sinh nhật, thấy ghi “ mời Tony đến nhà hàng số….đường Orchard Road,Singapore để dự sinh nhật của bà ngoại tôi vào lúc…”. Con cái tụi nó đều hạc trường quốc tế, đời sống phong lưu của người kiếm tiền bằng mồ hôi của mình. Tony nói kẹt tiền là mang lên cho mượn 1 tỷ liền, nói muốn trả thì trả không thì thôi cũng được. Đem hết bà con ngoài ấy vào, giờ thành những danh gia vọng tộc. 

Còn đám bạn có cái -môi –hay- trề hôm bữa, kiên quyết đeo bám 5 cửa ô, ngõ nhỏ- phố nhỏ- tâm hồn nhỏ. Cứ sáng sáng ngồi uống chè, đút 2 cái tay vào đùi, hít hà cãi nhau chuyện cái trứng hay con gà có trước, chuyện gì cũng biết, cũng nói được…nhưng chỉ có làm thì lại không được. Tối tối tự sướng bên đĩa thịt chó và mấy lá mơ lông, nuốt rượu ừng ực trong tiếng chì chiết chuyện tiền nong của vợ con. Hà cớ gì cứ phải bám trụ ở thành phố trong khi tìm miết không có việc? Ngày xưa tụi Tây còn giong buồm bằng vải thô sơ đi ra khơi xa, hải trình đầy bất trắc vì không biết sóng gió thế nào, mua bán giao thương với những con đường tơ lụa. Đến Hội An, bạn sẽ thấy người Hoa, người Nhật, người Hà Lan… đã đến từ mấy trăm năm trước, bằng những chiếc thuyền bé tẹo vượt đại dương. Để gia đình, dân tộc họ giàu có. 

Còn mình cứ ru rú không dám đi đâu, như đám “ gà què ăn quẩn cối xay”, canh me coi có rớt hột thóc nào thì nhặt hột đó. Mà bây giờ, công nghệ xay xát đỉnh cao, dễ gì rớt nhiều như hồi xưa nữa. Đành rằng nó bị què, nó mới kiếm ăn quanh cối thóc, mình lành lặn thể trạng và trí óc, mắc mớ gì suốt ngày cũng quanh quẩn giành thóc với mấy con gà què tội nghiệp vậy?

Tây Nguyên, Tây Bắc, Tây Nam Bộ….hãy còn nhiều cơ hội! 

Phải lao ra đồng xa mà bươi đất kiếm ăn, xây dựng những nông trại, những nhà máy mang tên mình, sống có 1 cuộc đời thôi, sao chết vô danh vậy. Thủ khoa làm cái gì, toàn định lý, tiên đề, bảng tuần hoàn, công thức của mấy ông Tây Niu-tơn, Đác Uyn, Men-đơ-lơ-ép, Anh-xtanh…phát minh ra mấy trăm năm trước, giờ ngồi viết ra y chang vậy rồi xã hội ngưỡng mộ, nói giỏi quá. Giỏi là vậy sao? Có tài năng thật sự là phải sáng tạo ra cái mới, còn không thì phải tạo ra việc làm cho người khác. Hàn Quốc có 50 triệu dân thôi, mà xe hơi có mấy hãng, điện tử có mấy hãng, xe máy có mấy hãng, mỹ phẩm, hóa dầu, công nghệ…Còn mình tới 90 triệu bộ óc, cũng ô-mê-ga-tê-cộng-phi, cũng sin cũng cos, mà có mỗi chiếc xe máy Made In Vietnam vẫn phải ngồi mơ. Trong khi ai cũng sở hữu 1 chiếc xe máy và ngày nào cũng leo lên nó, nhưng toàn nhãn hiệu Honda, Daelim, Susuki, Yamaha, Lifan, Piaggio,….hẻm thấy xe máy hiệu Cây Dừa, Con Vịt. Toàn giành nhau vào ngồi mấy trường ngoại thương kinh tế bách khoa, tự hào tôi thi 27 điểm, vào trường tốp đầu của Việt Nam, có gì đâu mà tự hào? Cử nhân kinh tế ngoại thương mà chẳng giúp đất nước tìm kiếm thị trường xuất khẩu gì cả, cứ lo xin vô mấy công ty đa quốc gia làm marketing tháng mấy trăm đô la tiền lương. Hạc cơ khí điện tử mà 5 năm ngồi ghế giảng đường, không có công trình, đề tài gì có thể ứng dụng, cầm cái bằng kỹ sư ấy về nhà nói mẹ cha có quen ai hem thì xin việc cho con. Rồi xin không được thì ngồi khóc.

Đứa có tài là đứa biết làm, chứ không phải đứa biết hạc. Xã hội nên có những quỹ Hành Bổng bên cạnh mấy cái quỹ Hạc Bổng.

Xác phượng

Hàng ngày các tin nhắn đến TnBS, toàn theo anh Tony em phải làm sao để bạn trai em hôn em hay em có nên học thạc sĩ cho má em vui lòng không? Mấy cái tin kiểu này đều bị admin xóa hết. Nên nhớ nhé, đừng có nhắn hỏi mấy chuyện cá nhân hay thông tin có thể tìm trên google. Hôm bữa, có một con dượng nhắn giới thiệu một loại phân của nhà máy cậu ấy sản xuất, nói dượng giúp con phát triển chứ ế quá. 

Tony kiểm tra kỹ thông tin thì đây đúng là một nhà máy sản xuất phân vi sinh từ rác hữu cơ. Một ngày mỗi gia đình một bịch ny-lông rác thải, ôi thôi đủ thứ trong đó, từ ăn ốc ăn sò đến sầu riêng măng cụt đến bình chén vỡ…, như Tp HCM một ngày cư dân đô thị ở đây thải ra 10,000 tấn rác, phần lớn đều đem chôn, và nếu tiếp tục như thế này, thì không còn đủ đất để mà chôn rác thải. Chưa kể nó sẽ thấm xuống tầng nước ngầm, xuống sông hồ và trở lại miệng của chúng ta, rồi ruồi muỗi vi khuẩn từ các bãi rác ấy vẫn có nguy cơ lây nhiễm rất nhiều loại bệnh tật. 

Việc đốt làm năng lượng và sản xuất phân bón sinh học từ rác thải phải là một ưu tiên hàng đầu của tất cả các thành phố. Nhưng ưu tiên cũng chưa đủ, ý thức người dân cũng rất quan trọng. Các con dượng ở thành phố, mình có thể làm một việc có ý nghĩa là phân loại rác thải, ở nhiều chung cư người ta được cấp 2 thùng rác, loại hữu cơ phân hủy, loại không phân hủy. Còn bạn ở nông thôn hay đang làm nông nghiệp, hãy ủng hộ loại phân bón sinh học này nhé. Giá rẻ hơn đất sạch để trồng trọt, mà lại có hàm lượng phân N-P-K trong đó nữa ( tỷ lệ 1-1-1) và có cả vi khuẩn có lợi Bacilus, Azotobacter sp. Tony giỏi lĩnh vực này lắm, nói tốt là tốt, các bạn yên tâm. Vì đầu vào coi như cho ( rác) chỉ có cước vận tải và tiền vi sinh lên men, nên giá rẻ hơn đất sạch bán ở mấy chỗ cây cảnh là đúng rồi. 

Nhà máy này với công suất 3000 tấn/tháng nhưng bạn ấy nói tiêu thụ khó khăn quá, do người dân chưa quen. Nên Tony bèn lấy sản phẩm của bạn ấy, nhờ gia công lại dưới nhãn hiệu “Xác Hoa Phượng Tím” rồi phân phối trong hệ thống của mình và đang ép tụi nước ngoài nó mua rồi xuất khẩu. Nên bạn nào có nhu cầu mua nhiều thì Tony sẽ giới thiệu đến nhà máy đó của bạn con dượng mua trực tiếp luôn, giá sỉ. Còn bạn nào mua ít dùng trong trang trại, sân vườn, đồng ruộng…thì liên hệ hãng Phượng Tím để mua phân Xác Phượng nhé (vui lòng gửi email vào tonybuoisang@gmail.com để admin giúp các bạn). 

Lâu lâu quảng cáo 1 chút ngượng thấy mẹ. Nhưng nghĩ lại, mắc mớ gì ngượng, dù gì cũng giúp cho nhà máy của bạn ấy và giúp cho cư dân thành phố có môi trường trong lành. Chưa kể khi xã hội tiêu thụ nhiều, các nhà máy xử lý rác thải được xây dựng nhiều thì văn minh không thua kém gì Sing/Nhật ( ở Sing/Nhật, rác thải chủ yếu cũng đốt phát điện và làm phân sinh học bón lại trong công viên, đường phố chứ họ không có dùng phân hóa học). Trong khi mình có mỗi một nhà máy mà lại quặt quẹo vì dân chưa quen dùng, thiệt tội nghiệp.

Tony kinh doanh phân hóa học, bán thuốc trừ sâu hóa học chứ chẳng quảng cáo bao giờ, vì mấy sản phẩm này sẽ gây thoái hóa đất và độc hại môi trường, nếu tồn dư nông sản sẽ nguy hiểm con người, không nên quảng cáo. Nhưng ai mua thì cũng bán, vì không bán thì người ta cũng mua chỗ khác. Toàn bộ hợp tác xã SX rau cung cấp cho 3 hệ thống siêu thị lớn ở VN đều sử dụng thuốc sinh học và phân sinh học của Phượng Tím, nói không phải khoe chứ Tony giỏi dễ sợ. Chỉ có thuốc trừ sâu sinh học, an toàn cho sức khỏe và phân bón sinh học, an toàn cho môi sinh thì Tony mới đầu tư tâm trí để PR quảng bá, vì cuộc sống muôn người. 

Vì Tony-một người sống đẹp. Mà Tony, cái gì chả đẹp. Từ ngoại hình, tâm hồn, ý chí, lẽ sống. Chơi riết bị lây, 7000 con dượng giờ đi đâu ai cũng khen sao mà đẹp thế…

Cái con Chù Ụ

Dịp lễ Tết, chúng ta cứ hay quanh quẩn mấy điểm du lịch đông người. Miền Nam thì cứ Vũng Tàu Phan Thiết Nha Trang Đà Lạt, miền Bắc thì cứ Hạ Long Đồ Sơn Sapa, miền Trung thì cứ Huế Đà Nẵng. Giá phòng mấy chỗ đó tăng gấp mấy lần, ăn uống thì vừa mắc vừa dở, vừa chen lấn hết hơi. Sao hẻm đi mấy tỉnh thành khác, chỗ nào cũng có cái hay, cái đẹp của nó. Đắc Nông nè, Tây Ninh nè, Ninh Thuận nè, Kon Tum nè, Lai Châu, Sơn La nè. Tranh thủ ngày lễ đi thăm thú mấy cái chỗ này, có phải hòa mình trong thiên nhiên không. Có chút tiền nữa thì chạy xe qua Lào, qua Miên, qua Vân Nam Quảng Tây coi cho nó đã mắt.

Bữa nay Tony giới thiệu một điểm đến ở miền Tây mà ít người đi, đó là Trà Vinh. Nếu từ Hà Nội, mình đi máy bay vô Cần Thơ, thức đêm lúc 2-3h sáng lên mạng đặt vé, sẽ có vé máy bay giá rẻ (Tony mở miệng nói giàu có chứ cũng hay thức cả đêm canh mua vé giá rẻ). Sắm thêm một cái thẻ tín dụng (credit card), tha hồ mà săn vé đi chơi cho đầu óc nó cởi mở. Người đi đây đi đó nhiều sẽ ít bảo thủ, sẽ sống thoải mái hơn người ru rú ở nhà suốt ngày. Từ Cần Thơ, khoảng 100 cây nữa là đến Trà Vinh. Chu cha, cái thành phố nhỏ xíu mà đẹp thôi là đẹp. Hàng cây cổ thụ cao vút hai bên đường, mát rượi như ở công viên Tao Đàn. Chùa Miên kiến trúc phải nói khỏi chê, khuôn viên rộng, khu chùa chính thì mái cao vút, sáng loáng. Tường xung quanh chạm trổ con chim con rắn, nhìn rất lạ. Người Trà Vinh là sự trộn lẫn của ba dân tộc sống hòa thuận với nhau, người Hoa, Khơ Me và Việt. Con gái mà lai giữa Hoa và Khơ Me, thì thôi đẹp ngất ngây. Có nét thanh thoát của Củng Lợi Chương Tử Di mà mắt lại to, đen tròn, lông mi cong vút, tóc đen dài, ngực nở to tròn như vũ nữ Apsara. Hỏi có ai đẹp hơn? 

Ở Trà Vinh, khách sạn nhà nghỉ rẻ xình. Bọc một triệu đồng xuống là vui chơi thoải mái. Khu Ao Bà Om, chả có cái ao nào đẹp như thế ở Việt Nam, hàng cây xanh cao soi bóng dưới làn nước trong xanh, có hoa sen hoa sung nở đỏ một góc. Bên cạnh cao là cái chùa Miên xây dựng cả ngàn năm trước, mình vô cầu nguyện thể nào cũng linh hiển, trai sẽ lấy được gái đẹp chân dài, còn gái sẽ lấy được công tử Bạc Liêu. Các món ăn ở Trà Vinh cũng là sự pha trộn của ba nền ẩm thực, nên tinh tế vừa miệng lắm. Món bánh canh Bến Có của Dì Hai, có lòng heo trong đó nữa, ngon bá chấy. Món bún nước lèo của dì Ba, có mắm bò hóc (mắm của người Khơ Me) nấu nên ngọt thanh, ăn hoài hổng ngán. Nhưng ngon nhất ở Trà Vinh là con Chù Ụ.

Chù Ụ giống như con cua, nhưng nó mập ú nu và hình dạng nó cứ chù ụ, nên người dân gọi là con Chù Ụ. Dân miền Nam dùng từ chù ụ để diễn ta gương mặt lúc nào cũng khó chịu, hẻm có vui nhưng phảng phất nét phụng phịu hẻm có đáng ghét (đáng ghét người ta nói là chằm dằm). Người ta dùng từ Chù Ụ nhiều nhất là cho phụ nữ, đặc biệt là các bà vợ. Nói sao con vợ tao nó cứ chù ụ suốt ngày mày ơi. Hỏi mấy bà thì mấy bà lập tức chù ụ, nói tui làm muốn chết, mấy ổng cứ nhậu nhẹt hoài. Nói thì nói, cằn nhằn cử nhử như vậy, nhưng thấy bạn tới nhà là mấy bà lao ra chợ, xách về mấy con chù ụ rang me cho chồng nhậu liền. Con chù ụ rang me, có thể ăn luôn vỏ, giòn tan, hẻm có mẻ răng, yên tâm. Mấy bà bưng lên, đứng giới thiệu món ăn, xong cái phủi đít, cái áo bà ba màu hường phất phới lao xuống nhà sau. Hỏi sao hẻm lên nhậu luôn chị Bảy, cái bả ở dưới nói vọng lên, thôi mấy ông nhậu đi, tui đàn bà con gái biết gì chuyện thời sự mà nói. Cái bả chặt cái gì nghe bôm bốp, đâu vài tiếng sau, mấy ông say muốn chết thì thấy bả bưng mấy tô cháo cá bống nấu nước dừa, thơm dậy mùi tiêu và hành ngò, nói ráng húp cho giã rượu.

Vậy mà ông Bảy lúc nào cũng than, sao con vợ tui cái mặt chù ụ vầy nè. Cái Tony liền hò:

“Hò ơ … Thò tay bứt một cọng ngò.

Thương em thấy mẹ, mà giả đò ngó lơ”

Cái ông Bảy gân cổ lên cãi, nói “thương em đứt ruột” chứ, sao mày hát là “thương em thấy mẹ”?

Lòng tự trọng

(Các bạn làm giáo viên hay làm quản lý nên đọc và chia sẻ bài này)

Hồi đó có lần thầy giáo phát bài kiểm tra cho cả lớp, rồi hỏi ai là người xứng đáng với số điểm mình cầm trên tay, tức là thực điểm không quay bài. Thầy cho rằng việc ăn cắp điểm số và lừa gạt giáo viên để có điểm đẹp là việc đáng hổ thẹn, nhưng không nói ra, chỉ nói là thấy đánh giá cao các bạn trung thực. Các bạn này trước sau gì cũng thành đạt, sống cuộc đời có ý nghĩa vì không trái lương tâm. Lần đầu, chỉ có Tony và 1 bạn nữa giơ tay. Nhưng thấy thầy cũng không đá động gì các bạn khác không giơ tay, coi như không đếm xỉa, chỉ sửa bài Tony và bạn kia, nói sai chỗ này chỗ kia. Có bạn không giơ tay lên nói thầy sửa giùm em đi, thầy nói “ tui đâu có khả năng sửa sách giáo khoa”. Lần kiểm tra sau, thầy lại hỏi và lần này có tới 5 bạn giơ tay. Sau đó đâu lần thứ 10 thì gần cả lớp đồng giơ tay. Và đứa quay bài cuối cùng thấy lẻ loi, thấy kỳ dị quá nên cũng từ bỏ thói quen thấp hèn ấy. Sau này, lớp Tony đều thành đạt vì ai cũng là người văn minh, đẳng cấp. 

Sau này Tony đi làm, có một công ty cũng áp dụng hình thức này. Cứ cuối tháng phát lương, nhân viên sẽ ký vô bảng “ xứng đáng hay không xứng đáng”, trong 1 cái gọi là tự nhận xét bản thân. Chẳng hạn ai không vi phạm đi trễ về sớm, làm việc riêng trong lúc làm việc, không vi phạm quy định của công ty, thì đánh dấu vào ô tôi xứng đáng. Quyền lợi, lương thưởng đầy đủ thì nghĩa vụ cũng phải rõ ràng. Còn ai không dám ký vào thì công ty cũng bỏ qua. Nhưng số lượng người đánh dấu vào đó tăng lên qua từng tháng, vì sâu thẳm trong mỗi người đó là lòng tự trọng, quyền được tôn trọng. Vì công ty sẽ dán thông tin này trên bảng thông tin, scan và email đến tất cả mọi nhân viên với lời khen của ông sếp về các bạn đã tự tin xác nhận mình làm đúng. 

Cũng có nhiều nhân viên của văn hóa cũ bức xúc. Nhưng ông sếp vẫn kiên quyết, ai tự tin thì ký vào đó, tôi không ăn cắp, tôi không nói dối, mình như thế nào thì nói như thế việc gì phải sợ, phải ngại? Còn các bạn khác thì thôi, ổng bỏ qua, coi như không thèm đếm xỉa. Dần dần, số lượng người ký xác nhận “tôi tử tế” tăng lên, và hầu như cả công ty ai cũng ký, cầm tiền lương trên tay và lòng đầy hoan hỉ, hạnh phúc, thấy mình có giá trị thật sự. Một số người ăn cắp, nói dối, hoặc vô kỷ luật sẽ phải thay đổi, hoặc xin nghỉ việc vì cảm thấy quá lẻ loi, 1 cái xấu quá lẻ loi trong một tập thể tốt.

Bạn là giáo viên hay lãnh đạo doanh nghiệp, nhóm trưởng, quản lý, bạn có dám thử nghiệm hình thức này không? Tại sao không?